Kürt Meselesine İnsani Çözüm Çalıştayı’nın sonuç bildirgesi açıklandı

Van’da düzenlediğimiz “Kürt Meselesine İnsani Çözüm Çalıştayı”nın sonuç bildirgesi açıklandı. Bildirgede Kürt meselesinin çözümü için önerilere yer verildi. Kürt halkının dilinin, kimliğinin ve kültürünün anayasal güvence altına alınması gerektiğine dikkat çekildi.

İnsan Hakları ve Hukuk İşleri Başkanlığımızın Van’da düzenlediği “Kürt Meselesine İnsani Çözüm Çalıştayı”nın sonuç bildirgesinde Kürt meselesinin çözümüne ilişkin önerilerde bulunuldu. Bildirgede, “Çözüm için atılan veya atılacak adımların, meşru hak taleplerinin herhangi bir pazarlığa konu edilmeden şartsız karşılanmasının, Kürtler ile Türkler arasındaki kardeşliği perçinleyeceği bilinmelidir.” denildi.

“Kürtçe, hukuki güvenceye kavuşturulmalıdır”

Genel İdare Kurulu Üyemiz Abdussamed Yalçın, sonuç bildirgesini Kürtçe okurken ardından kürsüye gelen Genel İdare Kurulu Üyemiz Mahmut Şahin ise sonuç bildirgesini Türkçe olarak okudu.

“Kürt meselesinin çözümü; tarihsel gerçeklerin, insani duyarlılığın ve adalet eksenli bir yaklaşımın ortak zeminde buluşturulmasıyla mümkündür.” ifadesine yer verilen sonuç bildirgesinde, “Milyonlarca insanın dili olan Kürtçe, hukuki güvenceye kavuşturulmalıdır. Kürt kimliğiyle var olmanın önünde hiçbir fiili ve hukuki engel kalmamalıdır.” denildi.

Van’da düzenlenen “Kürt Meselesine İnsani Çözüm Çalıştayı”nın sonuç bildirgesinin tamamı şöyle:

“Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutan, adaletle şahitlik eden kimseler olun…” (Maide/8)

Kürt meselesi, Türkiye’nin toplumsal, siyasal ve kültürel yapısını derinden etkileyen en temel sorun alanlarından biridir. Bu mesele, yalnızca güvenlik veya asayiş ekseninde değerlendirilemeyecek kadar köklü, tarihsel ve çok boyutlu bir karaktere sahiptir.

Kürtlerin tarih boyunca yaşadığı coğrafya, son yüzyılda dört farklı ülkenin sınırları içinde kalmıştır. Bu durum, aslında farklı kültürlerin, dillerin ve inançların bir arada var olabileceği bir zenginlik kaynağı olarak değerlendirilebilirdi. Ancak ulus-devlet anlayışıyla şekillenen tekçi ve dışlayıcı politikalar, bu potansiyeli geliştirmek yerine; asimilasyon, tehcir ve baskı gibi haksız ve hukuksuz uygulamaları beraberinde getirmiştir.

Kürtler; tarihleri, inançları, gelenekleri ve kültürel birikimleriyle bu coğrafyanın asli unsurlarından biridir. Yüzyıllar boyunca aynı topraklarda yaşayan diğer halklarla kader birliği yapmış, ortak sevinçleri ve acıları paylaşmıştır. İlim, yönetim ve eğitim alanlarında sundukları katkılar; özellikle medrese geleneğiyle şekillenen ilmî ve manevî birikim, bölgenin kültürel dokusuna önemli katkılar sağlamıştır.

Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren uygulanan inkâr, asimilasyon ve baskı politikaları; Kürt kimliğini, dilini ve kültürünü hedef alarak toplumsal hafızada derin yaralar açmıştır. Bu süreçte, farklılıkları tehdit olarak gören ve toplumsal çeşitliliği bastıran anlayışın hem düşünsel hem de hukuksal düzlemde sorgulanması ve aşılması zorunluluk hâline gelmiştir.

Kürt meselesinin çözümü; tarihsel gerçeklerin, insani duyarlılığın ve adalet eksenli bir yaklaşımın ortak zeminde buluşturulmasıyla mümkündür. Sorunun kaynağı halk değil;  halkın iradesini ve meşru hak taleplerini bastıran dayatmacı ve tekçi zihniyettir. Bu nedenle kalıcı çözüm; şiddetten uzak, diyalog, müzakere ve karşılıklı anlayışa dayalı bir toplumsal uzlaşı süreciyle sağlanabilir.

Bu yıl içerisinde ilkini 15-16 Şubat’ta Diyarbakır’da ikincisini 25 Ekim 2025’te Van’da düzenlediğimiz “Kürt Meselesine İnsani Çözüm Çalıştayı” ile çözüme katkı sunmayı, toplumun tüm kesimlerini insani değerler ve adalet ekseninde yakınlaştırmayı hedefliyor ve diliyoruz. Çalıştayımızda sunulan görüşlerden yola çıkarak aşağıdaki tespit ve önerilerimizi kamuoyu ile paylaşıyoruz.

1-Kürt halkının, dili, kimliği ve kültürü anayasal güvence altına alınmalı; ayrımcı ve asimilasyoncu politikalara son verilmelidir. Anadil hakkı, evrensel insan hakları çerçevesinde temel bir hak olarak tanınmalı; milyonlarca insanın dili olan Kürtçe, hukuki güvenceye kavuşturulmalıdır. Kürt kimliğiyle var olmanın önünde hiçbir fiili ve hukuki engel kalmamalıdır.

2-Kürt meselesi, yalnızca Türkiye’nin değil; Kürtlerin yaşadığı tüm ülkelerin barış, istikrar ve kardeşlik hukukunu doğrudan ilgilendirmektedir. Bu nedenle çözüm arayışları, bölgesel gerçeklikler dikkate alınarak yapılmalıdır.

3-Kürt meselesi, salt güvenlikçi yaklaşımlardan çıkarılarak hak, adalet ve kardeşlik hukukunun yeniden tahakkuk ettiği bir mecraya taşınmalıdır.

4-Farklılıkların bir tehdit değil, rahmet vesilesi olduğu anlayışı güçlendirilmelidir. Allah’ın ayetlerinden biri olan diller üzerindeki tüm yasaklar kaldırılmalı; ötekileştirici dil ve tutumlardan şiddetle kaçınılmalıdır. Dillerin insanlar ve toplumlar üzerindeki birleştirici gücü, herkesin malumudur. Birden fazla dilin bir ülke için tehdit değil; tam aksine zenginlik olduğu dünyadaki örnekler üzerinden değerlendirilmelidir.

5-Kürt meselesinin çözümü sadece iç barışın değil; bölgesel istikrar ve ümmet bilincinin yeniden inşasının da anahtarı olarak görülmelidir.

6-Bediüzzaman Said Nursi’nin “Medresetü'z-Zehra” ideali, bugün de Kürt meselesinin çözümü için ilham kaynağı olabilecek bir modeldir. Kürt gençlerinin kendi dillerinde eğitim görürken aynı zamanda diğer dilleri öğrenmeleri, ümmetin ortak bilgi havuzuna katkı sağlayacak ve bölgesel farklılıkları bir zenginlik hâline getirecektir. Bu vizyon, yalnızca yerel bir ihtiyaç değil; ümmetin yeniden dirilişine dair evrensel bir idealdir.

7-Kürt uleması, asırlardır bu coğrafyanın kalbinde hikmeti, ilmi ve adaleti diri tutan bir irfan damarını temsil etmiştir. Onlar, zulmün karşısında hakkı, cehaletin karşısında ilmi, fitnenin karşısında kardeşliği savunmuşlardır. Bugün bize düşen, o mirası yeniden diriltmek; ilmin rehberliğinde, hikmetin ışığında ve iman kardeşliğinin sıcaklığında yeni bir dirilişin kapılarını aralamaktır. Çünkü bu toprakların ihyası ancak o köklü mirasın yeniden hayat bulmasıyla mümkündür.

8-Kürtler, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde, memleket müdafaasında ve yeni bir toplumsal düzenin inşasında asli bir rol üstlenmiştir. Fakat sonrasında ortak mücadele ve fedakârlığın, Kemalist yönetimin inkâr ve dışlama politikalarıyla karşılık bulması, derin bir kırılmaya yol açmıştır. Bu hakikatin teslimi ve Kürtlerin asli kurucu unsur olarak tanınması hem adaletin hem de kardeşliğin gereğidir.

9-Türkiye’de başlatılan “Terörsüz Türkiye / PKK’nin tasfiyesi” süreci, yalnızca Türkiye iç siyasetini değil; İran, Irak ve Suriye’de yaşayan Kürtler başta olmak üzere bütün bölge halklarını yakından ilgilendiren önemli bir süreçtir. Örgütün silah bırakması, Kürt meselesinin çözümünün önündeki önemli bir engelin bertaraf olması demektir.  Sürecin hedefine ulaşması, bölge halklarının kardeşliğini, istikrarı ve ortak refahı güçlendirecek; akamete uğraması ise yeni kırılmalar, güvensizlikler ve emperyal müdahalelere açık bir zemin doğuracaktır. Pozitif barışın ve kardeşlik hukukunun tesisi için süreç, ciddiyetle yürütülmeli ve kararlılıkla sürdürülmelidir.

10-Çözüm için atılan veya atılacak adımların, meşru hak taleplerinin herhangi bir pazarlığa konu edilmeden şartsız karşılanması, Kürtler ile Türkler arasındaki kardeşliği perçinleyeceği bilinmelidir. Bu adımlar, ayrıştırıcı değil; birleştirici adımlardır. Kürt meselesinin adalet temelinde çözümünün “Büyük ve Güçlü Türkiye” ideali için olmazsa olmaz bir unsur olduğu unutulmamalıdır.

 

Bu vesileyle çalıştayımıza katkı sunan ve katılım sağlayan akademisyenlere, siyasetçilere, sivil toplum temsilcilerine, kanaat önderlerine, basın mensuplarına ve çalıştayımızın organizasyonunda emeği geçen üyelerimize şükranlarımızı sunarız. Hepinizi hürmetle ve muhabbetle selamlıyoruz. Allah’a emanet olunuz.

 KOMXEBATA ÇARESERÎYA ÎNSANÎ YA MESELA KURD

ENCAMNAME

BİSMÎLLAHÎRRAHMANÎRRAHÎM

“Ey gelî wan kesên ku îman anîne! Ji bo Xwedê heqiyê îkame bikin û bi ‘edalet şahidiyê bikin.” (Maide: 8)

Meseleya Kurd, yek ji pirsgirêkên bingehî yên Tirkiyê ye ku ji kûr ve ji hêla civakî, siyasî û çandî ve bandorke zêde li hebûna wê dike. Ev mesele ji ber ku xwedî karekterekî kûr, dîrokî û piralî ye tenê di warê ewlekariyê an jî asayîşê de nabe were temaşekirin.

Ew erdnîgariya ku Kurd di seranserê dîrokê de lê jiyane, di sedsala dawî de di nav sînorên çar welatên cuda de maye. Ev rewş bi rastî mumkun bû ku wekî çavkaniyek dewlemendiyê were hesibandin û çand, ziman û baweriyên cûda bi hev re bijîn. Lêbelê, li şûna pêşxistina vê potansiyelê, polîtîkayên nasyonalîst ku ji hêla dewleta neteweperest ve hatine çêkirin, pratîkên neheq û neqanûnî yên wekî asîmîlasyon, dersînorkirin û zextê anîne holê.

Kurd bi dîrok, bawerî, kevneşopî û mîrasa xwe ya çandî, ûnsurekî bingehîn ê vê herêmê ne. Bi sedsalan e, wan çarenûsek hevpar bi gelên din ên li heman axan dijîn re parve kirine, kêfxweşî û xemgîniyan parve kirine. Beşdariyên wan di warên zanist, rêveberî û perwerdehiyê de, bi taybetî mîrasa zanistî û manewî ya ku ji hêla kevneşopiya medreseyan ve şekil sitendiye, bi girîngî beşdarî tevna çandî ya herêmê bûne.

Polîtîkayên înkar, asîmîlasyon û zordariyên ku ji teref damezrandina Komarê ve hatine meşandin, bi hedefgirtina nasname, ziman û çanda Kurd birînên kûr di bîra civakî de vekirine. Di vê pêvajoyê de, pêwîst bûye, ev zîhniyeta ku cudahîyan wekî tehdit dibîne û cihêrengiya civakî, hem ji hêla rewşenbîrî hem jî ji hêla qanûnî ve tepeser dike, were pirsyarkirin û were derbaskirin.

Çareseriya pirsgirêka Kurd bi komkirina rastiyên dîrokî, hessasiyeta însanî û nêzîkatiyek edaletê li ser bingehek hevpar mimkun e. Çavkaniya pirsgirêkê ne gel bi xwe ye, belkî zihniyeta otoriter a yekalî ye ku îradeya wan û telebên wan î meşru’ ditepisîne. Ji ber vê yekê, çareseriyeke daîmî dikare bi pêvajoyeke lihevhatina civakî ya li ser bingeha diyalog, danûstandin û hevxemiya dualî, ne bi tundûtûjiyê, were bidestxistin.

Di hindirê vê salê de a yekem 15 û 16ê sibatê li Diyarbekir, a duduyan 25ê meha 10 li Wanê me "Komxebata li ser Çareseriyek însanî ji bo Pirsgirêka Kurd" me tertîp kir. Em hêvî dikin ku xizmetê ji çareseriyê re bike û hemî beşên civakê li ser bingeha qîmetên însanî û edaletê nêzîkî hev bikin. Li gorî têgihiştinên ku di komxebata me de hatine pêşkêş kirin, em encam û pêşniyarên jêrîn bi raya giştî re parve dikin.

1- Divê ziman, nasname û çanda gelê Kurd bi destûrî werin garantîkirin; divê polîtîkayên cudakar û asîmîlasyonê werin rakirin. Divê heqê zimanê dayikê di çarçoveya heqê însanî yên alemî de wekî heqekî bingehîn were naskirin; divê Kurdî, ku zimanê bi mîlyon kesan e, ji aliyê qanûnî ve were parastin. Divê li tu deverê ti astengiyên fiîlî an qanûnî ji bo hebûna bi nasnameya Kurdî tune bin.

2- Mesele ya Kurd ne tenê li Tirkiyeyê, di heman demê de li tevahiya dewletên ku Kurd lê dijîn, rasterast bandorê li aştî, aramî û têkiliyên biratiyê dike. Ji ber vê yekê, her lêgerînek ji bo çareseriyê divê bi dîqqetkirina rastiyên herêmî were kirin.

3- Divê meseleya Kurd bi tevahî ji mesele ya ewlekarî were derxistin, were neqilkirin bi bal platformeke ku tê de heq, edalet û biratî ji nû ve teheqquq dike were sazkirin.

4- Têgihîştina ku cudahî ne tehdît in, belkî wesîleyên rehmetê ne, divê were xurtkirin. Hemî zimanên ku ayetên Xwedê ne divê hemû qedexeyên li ser wan werin rakirin, û divê helwestên dûrkirin û neqebûlkirina zimanan werin terkkirin. Tesîra yekgirtî ya zimanan ji bo însan û civakan baş tê zanîn. Nimûneyên ji çar aliyên cîhanê ve nîşan didin ku hebûna ji yek zimanî zêdetir ne tehdît e ji bo welatekî, belkî dewlemendiyek e.

5- Çareseriya mesele ya Kurd ne tenê wekî mifteya aştiya navxweyî, belkî di heman demê de wekî mifteya ji nû ve avakirina aramiya herêmî û hişmendiya Umetê jî divê were dîtin.

6- Îdeala "Medresetü'z-Zehra" ya Bedîuzzaman Seîd Nursî modelek e ku dikare ji bo meseleya Kurd a îro çareseriyekî îlham bike. Ger ciwanên Kurd zimanên din fêr bibin û bi zimanê xwe perwerdehiyê bibînin, dê beşdarî hewza zanîna hevpar a ummetê bibin û cudahîyên herêmî dewlemend bikin. Ev vîzyon ne tenê pêdiviyek herêmî ye; îdealek alemî ye ji bo îhyakirina ummetê.

7- Bi sedsalan e, alimên Kurd temsîla damarek îrfanê kirine ku îrfan, zanîn û edaletê di dilê vê herêmê de zindî hiştiye. Wan rastî li dijî zilmê, zanîn li dijî nezanînê û biratî li dijî fitnê parastine. Îro, wezîfa me ew e ku em vê mîrasê îhya bikin û deriyên îhyayek nû di bin rêberiya zanînê, ronahiya îrfanê û germahiya biratiyê de vekin. Çimkî îhyakirina van axan tenê bi îhyakirina vê mîrasa kûr mumkun e.

8- Kurdan di Şerê Serxwebûnê (kurtuluş savaşı) û damezrandina cumhuriyetê de, di parastina welat û avakirina nîzameke nû ya civakî de roleke bingehîn lîstin. Lêbelê, bersiva rejima Kemalîst a li hember têkoşîn û qurbanîdana wan a hevpar bi polîtîkayên înkar û dûrxistinê, bû sedema şikestineke kûr. Qebûlkirina vê rastiyê û naskirina Kurdan wek damezrîner hem ji bo edaletê û hem jî ji bo biratiyê şert e.

9- Pêvajoya "Tirkiyeya Bê Teror/Têkbirina PKKê" ku li Tirkiyeyê dest pê kiriye, pêvajoyek girîng e ku ne tenê siyaseta navxweyî ya Tirkiyeyê, di heman demê de hemû gelên herêmê, bi taybetî jî Kurdên li Îran, Iraq û Sûriyeyê dijîn, bi kûrahî eleqedar dike. Çekdanîna orgutê tê mana rakirina astengiyeke girîng a li pêşiya çareserkirina mesele ya Kurd. Ku pêvajo bighîje hedefa xwe wê biratî, aramî û serfiraziya hevpar a gelên herêmê xurt bike; ku têkbiçe wê şikestin, bêewlehiyên nû derxe û rê li ber mudaxeleyên emperyal veke. Ji bo avakirina aştiya erênî û qanûna biratiyê, divê ev pêvajo bi ciddî were meşandin û bi ezm û qerar were domandin.

10- Divê were tekîtkirin, gavên ku ji bo çareseriyê têne avêtin an jî dê werin avêtin, pêkanîna daxwazên meşru’ yên mafan bê şert û merc, bêyî tu danûstandinekê, wê biratiya di navbera Kurd û Tirkan de xurt bike. Ev gav, gavên yekîtîyê ne, ne yên parçekirinê ne. Divê neyê jibîrkirin ku çareseriyeke bi edalet ji bo pirsgirêka Kurd di riya "Tirkiyeyeke Mezin û Bi Hêz" de gavek e ku nebe nabe.